قبل انقلاب «فروشی» بود؛ پس انقلاب شد «هدیه»

مجله فارس پلاس؛ امین رحیمی: حدود ۲۰۰ سال پیش ازبرای نخستین دفعه درون دنیا خون یک انسان به انسانی دیگر منتقل شد و نتیجه نسبتاً رضایت‌قسمت بود. از آن وقت دانش انتقال خون با آزمون‌ و خطا همراه بود و از طریق اکتشافات پزشکی پیشرفت کرد تا اینکه درنهایت امکان انتقال خون به‌صورت ایمن مهیا شد.

از سابقه انتقال خون درون ایران اطلاعات جامعی درون دسترس نیست ولی گویا این کار درون دهه ۲۰ درون بیمارستان‌های ارتش، شرکت نفت و سینا درون تهران انجام می‌شد. از سال ۳۱ بانک خون ارتش مسیر‌اندازی شد و نخستین مرکز مستقل خون‌گیری سازمان شیر و خورشید سرخ نیز درون سال ۴۱ درون خیابان ناصرخسرو جنب دارالفنون شروع به فعالیت کرد. بانک خون ارتش درون این حوزه پیشگام بود و درون دهه ۴۰ ازبرای نخستین دفعه با کمک انستیتو پاستور ایران به پالایش خون و تهیه فرآورده‌هایی نظیر گلبول قرمز و پلاسما و پلاکت خون پرداخت. نخستین مرکز بزرگ خون‌گیری طی دهه ۴۰ درون بیمارستان هزار تختخوابی سابق مسیر‌اندازی شد. سازمان انتقال خون ایران نیز مردادماه سال ۵۳ تأسیس شد و از آن وقت ۹ مرداد شد روز اهدای خون. ولی طی همه این سال‌ها انتقال خون با یک مشکل جدی اجتماعی همراه بود؛ خون فروشی!

 

خون‌فروشی درون سینما!

 

نخستین تجربه‌های تلخ خون فروشی درون دهه ۴۰ اتفاق افتاد و تا دهه ۵۰ ادامه داشت. کلیپ سینمایی «دایره مینا» ساخته «داریوش مهرجویی» به همین موضوع تلخ اشاره دارد. درون این کلیپ که درون سال ۵۳ ساخته شد و تا سال ۵۶ توقیف بود «عزت‌الله انتظامی» نقش مردی سودجو با نام سامری را گیم می‌کند که فقرا، معتادان، کارگران بیکار شهرستانی و… را ازبرای خون‌فروشی به بیمارستان می‌برد و هر دفعه ۲۰ تومان به آنان می‌پردازد. خودش ولی مبلغ بیشتری دریافت می‌کند و کارش همین هست! این کلیپ بعدها توسط مسئولان سازمان انتقال خون به‌عنوان یکی از دلایل اصلی تأسیس این سازمان معرفی شد.

 

خون بده، مرخصی بگیر!

وضعیت خون فروشی و حاشیه‌های دردناکش درون کلام دکتر «فریدون اعلاء»، از نخستین بنیان‌گذاران سازمان انتقال خون ایران چنین منعکس شده هست: «سال ۴۲ هرروز صبح که سر کار می‌آمدم درون بیمارستان خون‌فروشان حرفه‌ای را می‌دیدم که توسط یک واسطه جمع شده بودند. می‌دیدم که افراد رنگ‌پریده، ضعیف و اغلب معتاد که از محروم‌ترین قشر جامعه بودند ازبرای فروش خون خود حاضرشده بودند. از این افراد بدون آزمایش خون‌گرفته می‌شد و تمام مراکز درمانی و بیمارستان‌ها و سازمان شیر و خورشید آن وقت نیز از همین طریق خون تهیه می‌کردند که ازنظر اخلاقی و بهداشتی مایه شرمندگی بود. حتی درون ارتش از سرباز وظیفه خون می‌گرفتند و به‌جایش ۷۲ ساعت به وی مرخصی می‌دادند.»

بنا به اسناد و شواهد وضعیت درون همه بیمارستان‌ها و مؤسسات خصوصی خون‌گیری به همین ترتیب بوده هست و خریدار اصلی خون نیز بانک خون ارتش و سازمان شیر و خورشید سرخ. از همه اسفبارتر وضعیت خون‌فروشانی بود که گروه‌های خونی کمیاب داشتند. این افراد پولی بیشتری از واسطه‌ها دریافت می‌کردند و گاهی بیش از یک‌دفعه درون هفته خون می‌دادند تا جایی که خون دریافت شده از آنان کمی گلبول قرمز داشت و باقی پلاسما بود. همین مشکلات و البته اجبار ارتش به خون‌گیری از سربازان این تفکر نادرست را درون جامعه پدید آورد که اهدا خون ازبرای سلامتی مضر هست.

 

نخستین حضور اجتماعی سلبریتی ها

 

تا سال ۵۷ علاوه بر تهران درون شهرهای شیراز و مشهد و اهواز پایگاه‌های انتقال خون داشتند. ولی همچنان نبود داوطلب ازبرای اهدای خون مشکلی عمومی بود. محل اولیه سازمان انتقال خون نیز درون خیابان ویلا (استاد نجات‌اللهی فعلی) قرار داشت و همچنان خون‌گیری از سربازان از طریق اعزام گروه‌های سیار به پادگان‌ها منبع اصلی تأمین خون بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و درون سال ۵۸ سازمان انتقال خون ایران به وزارت بهداری واگذار شد. با شروع جنگ تحمیلی درون سال ۵۹ میزان احتیاج به خون درون کشور جهش کرد و مشارکت عمومی درون اهدای خون نیز افزایش یافت. خون «هدیه» شد و اهدای خون کار خیر و مایه ثواب. درون سال‌های دفاع مقدس هیچ‌گاه کشور با کمبود خون مواجه نشد و هرگاه به خون احتیاج بود تنها کافی بود به مردم اطلاع‌رسانی شود. جالب اینکه نخستین حضور چهره‌ها پس از انقلاب درون فعالیت‌های اجتماعی درون این عرصه رقم خورد و اهدای خون توسط ورزشکاران، هنرمندان و… به تصویری آشنا ازبرای مردم درون رسانه‌ها تبدیل شد.

 

تحول درون نظام انتقال خون

طی سال‌های دفاع مقدس شور همگانی ازبرای کمک به مجروحان جبهه‌ها انتقال خون درون ایران را وارد مرحله جدیدی کرد و فرهنگ جدیدی ازبرای اهدای خون متولد شد. سال ۶۳ طبق مصوبه مجلس ازبرای سازمان انتقال خون اساسنامه تازه و تشکیلات یکپارچه تعریف شد تا این سازمان به‌عنوان تنها متولی تأمین فرآورده‌های خونی درون کشور فعالیت کند. بر این اساس فعالیت‌ها و امکانات مرتبط با انتقال خون درون سازمان هلال‌احمر به همراه کارکنان این قسمت‌ها نیز به سازمان انتقال خون واگذار شد. درون سال ۶۷ مرکز انتقال خون استان تهران تأسیس شد و به‌تدریج مسیر‌اندازی مراکز انتقال خون درون سایر استان‌ها درون دستور کار قرار گرفت تا شبکه‌ای گسترده ازبرای اهدای خون درون سراسر کشور مهیا شود. طی سال ۶۷ درون تهران اهدای ۱۸۶ هزار واحد خون ثبت‌شده هست که نسبت به جمعیت آن روزهای پایتخت رقم بالایی محسوب می‌شود.

 

استاندارد جهانی خون اهدایی ایرانیان

طی دهه‌های ۷۰ و ۸۰ دانش و امکانات مرتبط با فرآورده‌های خونی همگام با سایر حوزه‌های علوم پزشکی درون ایران پیشرفت کرد. اغلب شهرهای بزرگ و حتی شهرهای کوچک کشور به امکانات انتقال خون مجهز شدند تا تأمین مستمر خون سالم ازبرای همه نیازمندان خون ممکن شود. امروزه ۲۰۶ مرکز خون‌گیری و تهیه فرآورده‌های خونی درون همه مراکز استان‌ها و شهرستان‌های ایران فعال‌اند که اغلبشان به امکانات کامل ازبرای آزمایش‌های غربالگری و کنترل کیفی خون مجهزند. علاوه بر آن انتقال خون به رویه‌ای فرهنگی درون جامعه ایرانی تبدیل‌شده هست. مشارکت ایرانیان درون اهدای خون درون حد استاندارد جهانی و درون بعضی سال‌ها بالاتر از آن هست. خون اهدایی ایرانیان نیز یکی از سالم‌ترین خون‌های دنیاست چون آزمایش‌های اجباری متعددی ازجمله آزمایش ایدز، هپاتیت، سفلیس و… بر روی آن انجام می‌شود.

 

استان‌های رکورددار اهدای خون

همین الان وضعیت انتقال خون درون ایران چگونه هست؟ طی ۶ ماه اول سال ۹۷ بیش از یک‌میلیون و ۳۶۶ هزار اهداکننده به مراکز اهدای خون مراجعه کرده‌اند و از این افراد یک‌میلیون و ۷۸ هزار واحد خون دریافت شده هست. استان‌های تهران، فارس، خراسان رضوی و اصفهان بیشترین میزان اهدای خون را داشته‌اند ولی رکورد اهدای خون مستمر درون ایران متعلق به استان‌های سمنان، یزد، بوشهر و خراسان شمالی هست. درون ایران حدود ۹۰درصد خون‌های اهدایی به گروه‌های خونی مثبت تعلق دارند و خون‌های گروه‌های منفی همچنان کمیاب‌ترند. دیگر اینکه میزان اهدای خون بانوان ایرانی کمتر از استانداردهای جهانی هست. با این‌حال بانوان استان‌های لرستان، مرکزی و کردستان رکورددار اهدای خون هستند.

بنا به تجربه درون ایران طی فصل سرما مردم کمتر خون می‌دهند. این کمبود نسبی خون گاهی طی ایام نوروز دردسرساز می‌شود؛ چون به دلیل افزایش تصادفات جاده‌ای درون ایام نوروز به خون بیشتری احتیاج هست.

سن اهدای خون درون ایران ۱۸ تا ۶۰ سال هست و مردان ۴ دفعه درون سال و بانوان ۳ دفعه درون سال می‌توانند خون اهدا کنند. وزن اهداکننده خون باید بالای ۵۰ کیلوگرم باشد.

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *