همه خرج‌های جراحی زیبایی اقتصاد

مجله فارس پلاس:‌ حذف چند صفر از پول ملی کشور یکی از موضوعاتی هست که هر چند سال یکبار و پس از یک تورم افسارگسیخته درون اقتصاد کشور بر سر زبان مسوولین می‌افتد تا بتوانند از این روش ازبرای کنترل تورم استفاده کردن کنند. ولی آیا این روش می‌تواند بر روی تورم کشور تأثیرگذار باشد؟

پس از آنکه نخستین دفعه درون دولت دهم مساله حذف صفر از پول ملی مطرح شد، درون دولت یازدهم نیز اصلاح واحد پول ملی کشور دوباره بر سر زبان‌ها افتاده هست. هیئت دولت آذرماه سال ۹۵ عنوان کرد که درون نشستی لایحه پیشنهادی بانک مرکزی مبنی بر تغییر واحد پول ایران به تومان (برابر با ۱۰ ریال) را به تصویب رسانده هست. این لایحه پس از آن مسکوت ماند و ازبرای تحقیق به مجلس ارسال نشد. ولی درون ماه‌های گذشته دوباره حذف ۴ صفر از پول ملی مطرح شده هست.

اغلب کارشناسان معتقدند حذف صفر و تغییر واحد پول ملی درصورتیکه با اصلاحات گسترده اقتصادی، سیاسی و اجتماعی همراه نباشد، الزاماً به نتیجه مثبتی نخواهد رسید و چه بسا تأثیر منفی بر اقتصاد و وضعیت مردم داشته باشد. 

 

دولت‌ها چه زمانی کار به اصلاح پول ملی می‌کنند؟

اصلاح پول ملی، ارائه برنامه تازه درون سیاست پولی پس از دوره تورم شدید هست که با معرفی اجزای تازه یا واحد تازه پول ملی صورت می‌گیرد. محققان تغییر واحد پول ملی را بخشی از بسته سیاستی بزرگ‌تری می‌دانند که اصلاحات اقتصادی سیاسی هر کشور درون آن تعریف می‌شود. درون این راستا باور سیاستگذاران این هست که با اصلاح پولی، می‌توان ارتباط میان قیمت‌ها و پول ملی را درون جهت اصلاح و معتبر کردن پول ملی اصلاح کرد.

 

دلایل حذف صفر از پول ملی

اصلی‌ترین انگیزه حذف صفر درون ایران، مقابله با سقوط شدید ارزش ریال درون برابر ارزهای معتبر خارجی درون برهه‌های مختلف هست. یکی دیگر از دلایلی که بانک مرکزی ازبرای حذف صفر معرفی می‌کند،‌ تبدیل پول ملی به ابزار مبادله راحت‌تری ازبرای مردم هست.

صرفه‌جویی درون خرج‌های چاپ اسکناس، اثرات مثبت روانی درون جامعه (افزایش اعتماد مردم)، اشغال فضای کمتر آمار و اطلاعات مالی درون حافظه و هارد رایانه، کاهش احتیاج به استفاده کردن از چک‌های بانکی به شکل بی‌رویه و غیرمنطقی، کاهش تسهیلات فعالیت دستگاه‌های خودپرداز از جمله دلایل دیگری هست که درون این باره بیان می‌شود.

 

تجربه کشورهای دیگر چه می‌گوید؟

البته حذف صفر از پول ملی درون سایر کشورها نیز تجربه شده که بعضی با شکست و بعضی نیز موفقیت آمیز بوده هست.

رومانی یکی از کشورهایی هست که درون سال ۲۰۰۵ به کاهش چهار صفر از پول ملی کار کرد. البته این تغییر واحد پولی پس از یک دوره اصلاحات اقتصادی بود که تورم ۲۵۰ درصدی درون این کشور را به تورم تک رقمی تبدیل کرده بود. به این معنی اصلاح واحد پولی درون این کشور، پس از کاهش تورم رخ داد.

درون یک نمونه دیگر، لهستان پس از یک دوره تورم ۱۰۰درصدی دست به ایجاد تغییرات درون اقتصاد زد و پس از ۵ سال از شروع این تغییرات، واحد پول خود را تغییر داد. البته مردم به دلیل سابقه ای که درون شوروری سابق درون این خصوص وجود داشت، همکاری زیادی انجام نداند و تقریباً این سیاست به دلیل آنکه زیرساخت اقتصادی آن فراهم نبود تا حدود با شکست مواجه شد. ولی پس از چند سال و با ادامه سیاست‌های اصلاحات اقتصادی، حذف صفر از پول ملی لهستان با موفقیت انجام شد.

ترکیه نیز یکی از کشورهای موفق درون زمینه حذف صفر از پول ملی هست که درون سال ۲۰۰۵ و با حذف ۶ صفر این کار را انجام داد. ترکیه اصلاحات اقتصادی خود را از سال ۱۹۸۰ که تورم این کشور به ۲۰۰درصد رسیده بود،‌ شروع کرد. درون سال‌هایی که به نظر می‌رسید این اصلاحات به آخر خود رسیده هست، ترکیه کار به تغییر واحد پولی خود کرد.

برزیل درون دهه ۸۰ میلادی چهار دفعه کار به تغییر واحد پولی کرد که به دلیل آماده نبودن زیرساخت‌های اقتصادی و تولیدی درون این کشور این سیاست‌ها با شکست مواجه شد. کشورهای اروگوئه و آرژانتین نیز از کشورهایی بودند که اصلاح پول ملی را اجرا کردند ولی شکست خوردند.

 

حذف صفر چه تاثیرات اقتصادی دارد؟

۱- تأثیر بر تورم

بسیاری از کارشناسان اقتصادی و از جمله خود بانک مرکزی معتقد هستند که با تغییر واحد پولی، صرفاً تغییر واحد سنجش ارزش رخ می‌دهد و لذا اثری بر شاخص تورم ندارد. این مساله تنها می‌تواند سبب افزایش اعتماد عمومی به واحد تازه پولی شده و تاحدودی از طریق اصلاح انتظارات تورمی، سبب کاهش آن شود.

البته بعضی دیگر از کارشناسان خود این کار را افزایش دهنده تورم می‌دانند. این افراد استدلال می‌کنند تأثیر حذف صفر بر سطح عمومی قیمت‌ها، از منظر گرد کردن بعضی از قیمت‌ها و نیز اجحاف قیمتی موضوعیت خواهد داشت. ممکن هست بعضی از فروشندگان از ناتوانی خریداران درون تطبیق واحد پول تازه و قدیم سوءاستفاده کنند یا بعضی قیمت‌ها که اکنون زیر ۱۰۰۰ تومان هست، درون واحد پول تازه همگی به یک تومان تازه یا همان هزار تومان قبلی رند شوند. با کاهش قدرت قیمت گذاری عوامل اقتصادی می‌توان تاحدود زیادی افزایش مقطعی نرخ تورم را کنترل کرد. ولی اثر میان‌مدت وقت بر نرخ تورم چه درون جهت کاهش و چه درون جهت افزایش نخواهد داشت.

 

۲- بازگشت به وضعیت باثبات درون برابر یک پول خارجی

زمانی که ارزش پول ملی درون برابر ارز سایر کشورها کاهش می‌یابد، این سیاست می‌تواند تا حدودی سبب بهبود بازار ارز شده و کاهش ارزش پول ملی را جبران نماید. ولی درون صورتی که این مساله با تقویت قسمت حقیقی اقتصاد (قسمت تولید) همراه نباشد،‌ با گذشت وقت، کاهش ارزش پول ملی رخ داده و سبب از میان رفتن سیاست اصلاح واحد پولی می‌شود. ایجاد نظام مدیریت اصلاح قیمت و نظارت بر تغییرات قیمت ارز می‌تواند درون برهه‌ای که دولت درون شرایط اصلاح واحد پولی هست، از بعضی نوسانات مخصوصاً درون ارزهای خارجی جلوگیری کند.

۳- افزایش اعتماد عمومی به پول ملی

درصورتیکه کشوری که دست به اجرای حذف صفر از پول ملی می‌زند، درون وقت درست آن کار به این عمل کند، می‌تواند اعتماد عمومی به پول ملی را ارتقاء داده و یا از دلاریزه شدن اقتصاد درون برابر ارزهای دیگر خودداری کند. به عبارت دیگر، درون زمانی که کشور با کاهش ارزش پول ملی مواجه هست،‌ قسمت‌های از مردم به خرید و فروش با استفاده کردن از ارزهای خارجی کار می‌کنند که به این پدیده دلاریزه شدن اقتصاد گفته می‌شود. به این معنی افراد تمایل کمتری به نگهداری پول داخلی دارند. درون صورتی که سیاست اصلاح واحد پولی به درستی و درون وقت مناسب اجرا شود،‌ اعتماد از دست رفته به پول ملی را می‌تواند تقویت کند.

درون این مواقع، دولت از طریق انضباط و شفافیت درون بودجه دولت و رفتار مالی دولت می‌تواند به مردم نشان دهد به فکر ایجاد تغییرات اساسی و نه ظاهری درون اقتصاد هست. این امر تا حدود زیادی می‌تواند افکار عمومی را جهت همراهی با دولت بسیج کند.

 

۴- تأثیر بر سپرده‌ها

حذف ۴ صفر از پول ملی، اثری بر مانده سپرده‌های بانکی اشخاص نخواهد داشت. درون واقع، تنها مقیاس سپرده‌ها تغییر می‌کند و همه ارقام کوچک به یک نسبت ازبرای عموم سپرده‌گذاران تغییر خواهد کرد. درون این مورد تکلیف بانک‌ها، محاسبه و ثبت میزان ریالی سپرده اشخاص بر حسب واحد پول تازه درون حساب بانکی آن‌ها خواهد بود.

 

۵- خرج ازبرای چاپ و تولید واحد پول تازه

چاپ اسکناس و ضرب سکه ازبرای واحد پول تازه می‌تواند تا حدود زیادی خرج‌های بانک مرکزی و دولت را افزایش دهد. به این معنی باید این واحد پول تازه بتواند درون فرصت اندکی جایگزین اسکناس‌ها و سکه‌های قدیمی شود که بعضی از کارشناسان معتقدند این امر علاوه بر اینکه خرج بسیار بالایی به همراه دارد، می‌تواند تورم زا نیز باشد. ایجاد یک فضای مناسب ازبرای گسترش انضباط پولی می‌تواند تا حدود زیادی این خرج‌ها را کاهش دهد.

 

۶- تأثیر بر واردات و صادرات

بسیاری از کارشناسان کاهش ارزش پول ملی درون برابر ارزهای خارجی را به سبب افزایش صادرات ازبرای کشور مفید می‌دانند. ولی این امر باید درون شرایطی رخ دهد که زیرساخت‌های تولیدی کشور فراهم باشد. حذف صفر از پول ملی درون کوتاه‌مدت وقت تأثیر چندانی بر مسیر واردات نداشته و تا حدودی با کاهش صادرات مواجه خواهیم شد.

۷- تأثیر بر سرمایه گذاری و اشتغال

بسیاری از کارشناسان معتقدند حذف صفر درون متغیرهای واقعی کاملاً بی‌تأثیر هست. آن‌ها بیان می‌کنند پول تنها ضریب تبدیل کالا به واحد پول هست و اثری روی سرمایه‌گذاری و اشتغال ندارد. اصلاح نظام مالیاتی و کاهش وابستگی اقتصاد کشور و بودجه دولت به درآمد نفت می‌تواند سرمایه گذاری مولد درون قسمت‌های حقیقی اقتصاد را افزایش دهد و از این طریق حذف صفر از پول ملی را اثربخش کند. از دیگر سو،‌ سرمایه گذاری می‌بایست سبب ایجاد اشتغال درون قسمت‌های تولیدی شود. به این معنی محدود کردن فعالیت‌های نامولد و تثبیت نسبت مبادلات مرتبط و نامرتبط با تولید ناخالص داخلی می‌تواند یکی از ثمرات افزایش سرمایه گذاری و اصلاح واحد پولی شود.

به عقیده بعضی کارشناسان اقتصادی، حذف صفر از پول ملی یا اصلاح واحد پولی درون شرایطی که قسمت حقیقی اقتصاد یا به عبارت دیگر، تولید داخلی تقویت نشده باشد، تنها به جراحی زیبایی شباهت دارد که فاقد تاثیرات عمیق هست. این جراحی  زیبایی را بانک مرکزی ۱۱ دی ماه با رونمایی از ایران‌چک ۵۰۰ هزار ریالی تازه به نمایش گذاشت. درون این چک‌ها رقم ۵۰ برجسته‌تر به چشم می‌آید و چهار صفر جلوی آن تا حدودی محو شده هست.

درون جدول زیر تاثیرات اقتصادی حذف ۴ صفر از پول ملی و کار مورد احتیاج مرتبط با آن را مشاهده می‌کنید.

درون آخر باید گفت،‌ درون صورتی که اصلاحات و بسترسازی‌های مناسب اقتصادی قبل از اجرای طرح حذف صفرها صورت نگیرد، شاید درون کوتاه مدت وقت اثراتی بر اقتصاد ایجاد شود، ولی قطعاً درون بلند مدت وقت حذف صفرها نتیجه ای جز بازگشت به شرایط پیش از اصلاح واحد پولی نخواهد داشت.

 

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *